Lịch Thiên Văn Á Đông

24 Tiết Khí Trong Năm

Hệ thống 24 tiết khí phân chia thời gian theo vị trí Mặt Trời — nền tảng của lịch âm dương, phong thủy và nông nghiệp truyền thống Á Đông.

Mùa Xuân Tiết 1 – 6 Mùa Hạ Tiết 7 – 12 Mùa Thu Tiết 13 – 18 Mùa Đông Tiết 19 – 24

Tiết Khí Là Gì?

Tiết khí (節氣 — Solar Terms) là hệ thống chia năm thành 24 khoảng bằng nhau dựa trên hoàng kinh Mặt Trời, mỗi tiết cách nhau 15°. Khác với lịch âm thuần túy, tiết khí gắn liền với lịch dương và phản ánh chính xác sự biến đổi khí hậu, ánh sáng, nhiệt độ trong năm.

Trong phong thủy và y học cổ truyền, tiết khí được dùng để xác định khí vận từng giai đoạn, hướng dẫn điều chỉnh lối sống, dinh dưỡng và hoạt động canh tác phù hợp với từng mùa.

Mùa Xuân

Mộc vượng · Hướng Đông · Xanh lá
6 tiết
Lập Xuân Từ 4-5/2 DL
Vũ Thủy Từ 18-19/2 DL
Kinh Trập Từ 5-6/3 DL
Xuân Phân Từ 20-21/3 DL
Thanh Minh Từ 4-5/4 DL
Cốc Vũ Từ 20-21/4 DL

Mùa Hạ

Hỏa vượng · Hướng Nam · Màu Đỏ
6 tiết
Lập Hạ Từ 5-6/5 DL
Tiểu Mãn Từ 21-22/5 DL
Mang Chủng Từ 5-6/6 DL
Hạ Chí Từ 21-22/6 DL
Tiểu Thử Từ 7-8/7 DL
Đại Thử Từ 22-23/7 DL

Mùa Thu

Kim vượng · Hướng Tây · Màu Trắng
6 tiết
Lập Thu Từ 7-8/8 DL
Xử Thử Từ 23-24/8 DL
Bạch Lộ Từ 7-8/9 DL
Thu Phân Từ 23-24/9 DL
Hàn Lộ Từ 8-9/10 DL
Sương Giáng Từ 23-24/10 DL

Mùa Đông

Thủy vượng · Hướng Bắc · Màu Đen
6 tiết
Lập Đông Từ 7-8/11 DL
Tiểu Tuyết Từ 22-23/11 DL
Đại Tuyết Từ 7-8/12 DL
Đông Chí Từ 21-22/12 DL
Tiểu Hàn Từ 5-6/1 DL
Đại Hàn Từ 20-21/1 DL

Ngũ Hành Tương Ứng 4 Mùa & Tiết Khí

Mùa Ngũ Hành Hướng Màu sắc Tiết đặc trưng Dưỡng sinh
Xuân 春 Mộc (木)ĐôngXanh lá Lập Xuân, Xuân Phân Dưỡng can & mật
Hạ 夏 Hỏa (火)NamĐỏ Lập Hạ, Hạ Chí Dưỡng tâm & tiểu trường
Trường Hạ Thổ (土)Trung tâmVàng Giao mùa (4 lần/năm) Bổ tỳ & vị
Thu 秋 Kim (金)TâyTrắng Lập Thu, Thu Phân Dưỡng phế & đại trường
Đông 冬 Thủy (水)BắcĐen / Lam Lập Đông, Đông Chí Dưỡng thận & bàng quang

Câu Hỏi Thường Gặp Về 24 Tiết Khí

24 tiết khí được tính theo lịch âm hay lịch dương?

24 tiết khí được tính theo lịch dương (mặt trời), dựa vào hoàng kinh Mặt Trời, mỗi tiết cách nhau đúng 15°. Ngày bắt đầu thường rơi vào ngày cố định trong tháng dương lịch (sai lệch 1–2 ngày tùy năm), hoàn toàn không phụ thuộc vào lịch âm.

Tiết khí nào quan trọng nhất trong phong thủy?

Lập Xuân và 4 tiết phân-chí — Xuân Phân, Hạ Chí, Thu Phân, Đông Chí — là quan trọng nhất. Lập Xuân đánh dấu năm mới thiên văn và thay đổi vận khí phong thủy theo hệ Lưu Niên Phi Tinh.

Tiết khí ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?

Y học cổ truyền cho rằng cơ thể cần thuận theo tiết khí: mùa Xuân dưỡng Can, mùa Hạ dưỡng Tâm, mùa Thu dưỡng Phế, mùa Đông dưỡng Thận. Sống không phù hợp tiết khí dễ sinh bệnh ở đúng tạng phủ đang vượng.

Thanh Minh có liên quan gì đến tảo mộ?

Thanh Minh (tiết thứ 5, khoảng 4–5/4 DL) là lúc trời trong sáng, mưa nhiều, cỏ cây tươi tốt — điều kiện lý tưởng để viếng và dọn dẹp mộ tổ tiên. Phong tục tảo mộ Tiết Thanh Minh có từ thời Đường, phổ biến khắp Đông Á và Việt Nam.

24 tiết khí có áp dụng đúng với khí hậu Việt Nam không?

Hệ thống được xây dựng ở vĩ độ Trung Nguyên (~35°B), không khớp hoàn toàn với khí hậu Việt Nam (10–23°B). Tuy nhiên vẫn được dùng rộng rãi cho mệnh lý, phong thủy và y học cổ truyền tại Việt Nam.